Witamina D ma kluczowe znaczenie dla rozwoju dzieci, odpowiadając za prawidłową budowę układu kostnego. Jej niedobór stanowi główną przyczynę występowania krzywicy u naszych najmłodszych. Brak odpowiedniej profilaktyki prowadzi do rozwoju choroby, przebiegającej z nieprawidłową budową kości i osłabieniem mięśni, czego efektem może być deformacja sylwetki ciała, niższy wzrost i ogólnie słabszy stan zdrowia.

Prawidłowe stężenie witaminy D jest istotne dla rozwoju dziecka jeszcze przed jego urodzeniem. Dlatego od 2. trymestru ciąży kobiety powinny dodatkowo uzupełniać witaminę D, jeśli jej podaż z dietą i poprzez syntezę skórną zachodzącą przy codziennym nasłonecznieniu nie jest wystarczająca.

Także kobiety, które planują ciążę, powinny uzupełnić niezbędne zasoby witaminy D, ponieważ jej niedobór u matki oznacza brak odpowiedniego zabezpieczenia noworodka. Dzieje się tak, ponieważ rozwijający się płód, a później noworodek, jest całkowicie zależny od poziomu witaminy występującego w organizmie matki.

W szerokości geograficznej, na której leży Polska, zagrożenie niedoborami witaminy D jest szczególnie duże. Od początku października do końca marca synteza witaminy D, w wyniku oddziaływania światła słonecznego, jest bardzo mała. Także w miesiącach letnich może być ona niewystarczająca wskutek rekomendacji dermatologów dotyczących używania filtrów przeciwsłonecznych. Rekomendacje te są szczególnie restrykcyjne w odniesieniu do dzieci.. Niestety wiąże się to z dużym ograniczeniem syntezy skórnej witaminy D, dlatego zaleca się wzbogacanie jej zawartości w diecie (na ile to możliwe), a także za pomocą odpowiednich preparatów farmaceutycznych.

Zalecana podaż witaminy D u niemowląt, kobiet ciężarnych i matek karmiących piersią

• Noworodki urodzone w terminie powinny otrzymywać 400 jm. witaminy D na dobę,
• od pierwszych dni życia, także wtedy, gdy są karmione piersią;
• Noworodkom urodzonym przedwcześnie należy podawać witaminę D także od pierwszych dni życia, jeśli tylko jest możliwe jej podawanie drogą doustną, prowadząc całkowitą podaż dobową na poziomie między 400 a 800 jm./dobę, aż do osiągnięcia wieku skorygowanego, wynoszącego 40 tygodni. Po osiągnięciu tego wieku dawkę zmniejsza się do 400 jm./dobę – jak u niemowląt urodzonych o czasie;
• Całkowita podaż dobowa witaminy D u kobiety ciężarnej lub karmiącej piersią powinna wynosić między 800 a 1000 j.m./dobę .

Niedobór witaminy D powszechnie występuje u osób starszych w wieku powyżej 65 lat w związku z ograniczonymi możliwościami zarówno wchłaniania witaminy przez przewód pokarmowy (z dietą), jak i syntezy skórnej (przy nasłonecznieniu). U seniorów powyżej 70 r.ż. efektywność skórnej produkcji witaminy D jest nawet 4-krotnie niższa niż u osób młodych, przy takiej samej ekspozycji na słońce.

Niedobór witaminy D jest istotnym czynnikiem ryzyka rozwoju osteoporozy i zwiększonego ryzyka upadków, prowadzących tym łatwiej do złamań kości. Potwierdzono związek niedoboru witaminy D i pogorszenia funkcji mięśni, z ich osłabieniem sprzyjającym upadkom.

Jednak nie tylko osteoporoza i jej konsekwencje wiążą się z niedostateczną podażą witaminy D. Niedobór taki zwiększa również ryzyko wystąpienia chorób serca i naczyń, nowotworów, a nawet cukrzycy. Są to choroby, na które bardziej narażone są osoby starsze, a niedobór witaminy D znacznie nasila te zagrożenia. Dlatego prosta profilaktyka, polegająca na utrzymywaniu u seniorów prawidłowego poziomu witaminy D w organizmie, jest tak ważna.

Dawkowanie

U osób, które ukończyły 65 lat, ze względu na obniżoną syntezę skórną witaminy D, przy dowiedzionym działaniu redukującym ryzyko złamań i nieszczęśliwych upadków, zaleca się podawanie odpowiednich środków farmaceutycznych. Zalecana dawka witaminy D u tych osób wynosi 800-1000 jm./dobę, przez cały rok.

Witamina D to znany powszechnie czynnik prawidłowego rozwoju kości. Jej niedobór wiąże się więc z ryzykiem krzywicy u dzieci oraz osteoporozy u osób starszych, najczęściej kobiet. Witamina D jest nazywana 'słoneczną' witaminą, ponieważ dzięki promieniom słonecznym organizm może ją wytwarzać.

Na takich informacjach zwykle kończy się nasza przeciętna wiedza o witaminie D, tymczasem jest to zdecydowanie za mało, ponieważ, jak wskazują badania z ostatnich lat a także zalecenia czołowych ekspertów z wielu dziedzin medycznych rola witaminy D w naszym organizmie jest znacznie większa, a jej niedobór występuje powszechnie. W Polsce praktycznie przez połowę roku podaż promieni słonecznych jest niewystarczająca, niedobór witaminy D zagraża więc prawie całemu społeczeństwu, a u ponad połowy Polaków jest faktem.

Liczne badania naukowe potwierdziły, że witamina D jest nie tylko niezbędna do prawidłowego rozwoju kości w ramach regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej, ale wpływa na funkcjonowanie wielu narządów i tkanek, niezależnie od wieku. Niedobór witaminy D przyczynia się więc nie tylko do rozwoju krzywicy, osteomalacji czy osteoporozy, ale zwiększa ryzyko rozwoju wielu innych chorób, m.in.: cukrzycy, nowotworów (piersi, prostaty, jelita grubego), schorzeń autoimmunologicznych (stwardnienie rozsiane, reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty), czy schorzeń układu sercowo-naczyniowego.

• Niedobór witaminy D oznacza większe ryzyko zachorowania na choroby nowotworowe.

Na podstawie wyników badań z ostatnich lat można wysunąć tezę, że prawidłowy poziom witaminy D może działać ochronnie w zakresie rozwoju nowotworu jelita grubego, nerki, płuca, trzustki, a także raka piersi czy prostaty. Podawanie odpowiednio wysokich dawek witaminy D zmniejsza śmiertelność z powodu niektórych nowotworów jelita grubego nawet o połowę.

• Niedobór witaminy D może dwukrotnie zwiększać ryzyko chorób serca.

Udowodniono silny związek między niedoborem witaminy D a zapadalnością na choroby układu sercowo-naczyniowego. U osób z niedoborami tej substancji częściej dochodzi do zawału serca i udaru mózgu. Są one też bardziej narażone na chorobę niedokrwienną serca i nadciśnienie tętnicze w porównaniu do osób, u których stwierdzono prawidłowy poziom witaminy D.

• Niedobór witaminy D jest najczęstszą przyczyną krzywicy.

Najczęstszą przyczyną występowania u dzieci krzywicy - choroby, która powoduje osłabienie mięśni i kości, a także ich deformację, jest niedobór witaminy D.

• Niedobór witaminy D sprzyja występowaniu cukrzycy.

Niskie stężenie witaminy D zwiększa ryzyko insulinooporności i dysfunkcji komórek beta trzustki, a w konsekwencji może prowadzić do otyłości, zespołu metabolicznego i cukrzycy.

• Niskie poziomy witaminy D wiążą się z większym ryzykiem chorób autoimmunologicznych.

Obniżone stężenie witaminy D stwierdzono u pacjentów z takimi chorobami autoimmunologicznymi jak: stwardnienie rozsiane, toczeń układowy czy łuszczyca.

• Witamina D poprawia odporność na infekcje.

Przyjmowanie witaminy D może skutecznie chronić przed grypą, o ile zastosuje się ją z odpowiednim wyprzedzeniem (przez rozpoczęciem sezonu grypowego).

• Brak witaminy D wiąże się z nasilonym zagrożeniem depresją.

Niedostateczna ilość słonecznych dni często wpływa na obniżenie nastroju. W niektórych przypadkach objawy depresyjne można łączyć z niedoborami witaminy D.

• Witamina D chroni osoby po 60. r.ż. przed nieszczęśliwymi upadkami.

Niedobór witaminy D zwiększa ryzyko upadków, często związanych z niebezpiecznyni (nawet dla życia) złamaniami kości. Potwierdzono związek osłabienia siły mięśniowej ze zwiększeniem skłonności do upadków i niedoborem witaminy D. Udowodniono, że odpowiednia podaż witaminy D u osób w wieku powyżej 65 lat, zapobiega złamaniom.

Przyczyny niedoboru witaminy D

• Powszechne używanie filtrów przeciwsłonecznych zmniejsza syntezę skórną witaminy D.
• Dłuższe przebywanie w pomieszczeniach ze sztucznym światłem wiąże się z niedostateczną ilością czasu, spędzanego na słońcu, a więc również ogranicza własną produkcję witaminy D.
• Nieodpowiednia dieta oznacza w tym aspekcie niskie spożycie pokarmów bogatych w witaminę D, tj. przede wszystkim tłustych ryb morskich (w mniejszym zakresie mleko i jego przetwory oraz jaja).
• Czynniki cywilizacyjne często mają związek z ograniczeniem podaży witaminy D. Jednym z nich jest otyłość (witamina D odkłada się w tkance tłuszczowej).
• Niektóre choroby, w tym schorzenia dziedziczne przebiegają z niskim poziomem witaminy D (np. witamino-D-zależna krzywica typu I, krzywica hipofosfatemiczna, zespół złego wchłaniania, choroby nerek, niedoczynność przytarczyc).
• Niektóre leki (np. z grupy substancji przeciwdrgawkowych) ograniczają przyswajanie witaminy D.

Jak zapobiec niedoborom witaminy D?

Źródłem witaminy D w naszym organizmie są w 20% pokarmy, a w 80% synteza skórna, zachodząca z udziałem promieniowania słonecznego. Najefektywniejszym sposobem dostarczenia organizmowi witaminy D jest więc dostatecznie długie przebywanie na słońcu. W naszym klimacie, w okresie od maja do września, wystarczy 20-minutowy spacer w słoneczny dzień, z odkrytymi rękami i twarzą oraz bez stosowania filtrów ochronnych, by zaspokoić dzienne zapotrzebowanie organizmu na tę witaminę. W pozostałych miesiącach, a także w dni pochmurne, niezbędne jest jej uzupełnianie za pomocą diety, zawierającej ryby morskie, mleko i jego przetwory, jaja. Gdy sposoby takie nie są w stanie zapewnić odpowiedniej podaży witaminy, zawsze warto sięgnąć po odpowiednio dobrany preparat farmaceutyczny.

Latem istotne jest wyważenie korzyści, wynikających z ekspozycji na słońce, które wówczas może zapewnić dostateczną ilość witaminy D w organizmie, oraz ryzyko wystąpienia raka skóry. Ochrona przed nadmiernym opalaniem jest szczególnie ważna w przypadku niemowląt poniżej 6. miesiąca życia. Rozwiązaniem jest podawanie przeznaczonych dla dzieci preparatów witaminy D, które przepisze lekarz pediatra.

Wskaźnik stężenia witaminy D

Wskaźnikiem zaopatrzenia organizmu w witaminę D jest stężenie jej metabolitu: 25-hydroksywitaminy D w surowicy krwi. Optymalne stężenie witaminy D u dzieci wynosi 20-60 ng/ml (50-150 mmol/l), a u dorosłych - 30-80 ng/ml (75-200 mmol/l).

Dawkowanie

• U dzieci do 2 r.ż. podaż witaminy D z żywnością i/lub w dodatkowych preparatach powinna wynosić 400 jm./dobę, począwszy od pierwszych dni życia. Także niemowlęta karmione piersią powinny otrzymywać witaminę D w ilości 400 jm./dobę.
• U dzieci od 2. do 18. r.ż. zaleca się podaż witaminy D z żywnością i/lub w postaci dodatkowych preparatów w ilości  400 jm./dobę, w okresie od października do marca (włącznie), a także w miesiącach letnich, jeśli nie jest wówczas zapewniona wystarczająca synteza skórna witaminy D. U dzieci z otyłością / nadwagą należy zwiększyć dawkę witaminy D do 800-1000 jm./dobę.
• Dorośli powinni otrzymywać witaminę D z żywnością i/lub z dodatkowymi preparatami w dawce 800-1000 jm./dobę od października do marca, a w miesiącach letnich wtedy, gdy nie jest zapewniona wystarczająca synteza skórna witaminy D.

W Polsce dostępnych jest wiele preparatów zawierających witaminę D. Większość z nich to tzw. suplementy diety lub środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego. często zawierające również wiele innych składników.

Witamina D nie jest jednak tylko jedną z wielu witamin – tak naprawdę lekarze zaliczają ją do grupy hormonów. Jako taka jest odpowiedzialna za prawidłowy przebieg  większości  procesów, odbywających się w naszym organizmie.

Zgodnie z aktualną wiedzą chcąc zapobiec niedoborom witaminy D, preparaty witaminy D powinniśmy traktować jako ważny lek i/lub środek profilaktyczny. Wobec tego należy wiedzieć, że zdecydowanie pewniejszym, a często znacznie tańszym sposobem profilaktyki niedoborów witaminy D są preparaty przepisywane przez lekarzy, a więc dostępne na receptę. Największą przewagę takich preparatów stanowi ich jakość, wynikająca z precyzyjnych procedur produkcji, znacznie surowszych wymogów rejestracji i dopuszczenia do sprzedaży, a także innego zakresu kontroli przez odpowiedzialne organy państwowe, po analizie obszernej dokumentacji.

Skuteczność leków dostępnych na receptę, w przeciwieństwie do suplementów diety, jest przede wszystkim potwierdzona w badaniach klinicznych, prowadzonych z udziałem osób chorych. Dlatego tylko o produkcie leczniczym wolno powiedzieć, że 'leczy' lub 'zapobiega chorobie', podczas gdy suplement diety ma za zadanie jedynie wzmocnić organizm.

Zgodność zawartości witaminy D w preparatach dostępnych na receptę z informacjami podanymi przez producenta na opakowaniu podlega systematycznej i ścisłej kontroli, co zabezpiecza przed ryzykiem podawania mniej powtarzalnych lub dokładnych dawek.

Nie bez znaczenia jest również fakt, że zwykle preparaty lecznicze są refundowane, przez co ich cena jest znacznie niższa niż suplementów.

 

Podsumowując:

 Witaminy D na receptę to:

- udowodniona skuteczność potwierdzona badaniami klinicznymi

- precyzyjnie określona zawartość witaminy D

- zazwyczaj niższa cena wynikająca z refundacji.

Zapytaj swojego lekarza rodzinnego o witaminę D na receptę!